Başlıktaki bu soru, iki gün önce CNN'deki bir haber programı sunucusu tarafından Neewsweek dergisi editörü ve İslam dünyası uzmanı Fareed Zakaria'ya yönlendirildiğinde sorunun cevabını kafamda 2-3 saniye düşündüm. Mısır'da son 3 haftadır meydana gelen olaylar Zakaria'ya göre hiç şüphesiz Çin'i de etkiliyecektir. Ne var ki Mısır'la Çin arasında birebir bir analoji kurmanın da yanıltıcı olacağını ekledi. Açıklayalım.
Mısır 80 milyon nüfusu ile Arap dünyasının en büyük ülkesi. Yine kültürel olarak da bu dünyanın lideri. Aynı Türkiye'nin Türki cumhuriyetler için lider ve rol modeli oluşu gibi. Ne var ki son 60 senedir Cemal Abdunnasır ile başlayan askeri vesayet, Enver Sedat ve ardından da son 30 senedir Husnu Mubarek ile günümüze kadar geldi. Gerekli demokratik atılımları atamıyan ordu, ülkenin ve halkının ekonomik anlamda ciddi zayıflamasına neden oldu. Bu yönüyle Tunus'ta başlıyan isyan Mısır'a kolaylıkla sıçradı zira halk istibdat yönetimi altında zaten eziliyordu ve ülkede fakirlik seviyesinin altındaki kesimin oranı %20'yi aşıyordu. Yine örnek olması açısından belirtelim, Mısır'da kişi başı milli gelir Türkiye'dekisinin 4'te 1'i mesabesinde. Kısaca, ekonomik anlamdaki bu tutsaklık ile siyasi sahadaki tıkanıklık günümüzdeki devrimi ortaya çıkardı diyebiliriz.
Şimdi konumuz olan soruya geri dönücek olursak, benzer bir durumun Çin'de gerçekleşip gerçekleşemeyeceği ile ilgili olarak yukarıdaki analizimizi bir çerçeve olarak kullanabiliriz. Şu muhakkak ki bütün dünya ülkeleri için olduğu gibi Mısır devrimi Çin için de bir ilham kaynağı olmuştur ve muhakkak onu da etkiliyecektir. Ne var ki siyasi alandaki zayıf karne notuna rağmen Çin ekonomik sahada geçtiğimiz 20 senede büyük bir mesafe katetti ve Mısır halkının aksine Çin halkı satın alımgücü olarak kendi hayatında ciddi iyileşmeler hissetti. Ekonomik anlamdaki kazanımlar muhakkak ki siyasi sahada da paralel bir gelişme gerektiriyor. Dolayısıyla Çin'de önümüzdeki yıllarda siyasi bir açılımın yaşanması kaçınılmazdır. Halk zenginleştikçe özgürlüklerinin artmasını istiyecektir doğal olarak. Bu yönüyle Çindeki gelişmeler Mısır'daki kadar hızlı ilerlemeyebilir, ama orada da değişim kaçınılmazdır.
Fareed Zakaria'nın kitaplarını şiddetle tavsiye ediyorum. Yine izleyebiliyorsanız CNN'de sunduğu ve dünya ekonomisi ve siyasetindeki gelişmeler ile ilgili GPS programı da çok kaliteli.
Kayıtlar
sizce Turkiyede de bir degisim yasanacakmi?acaba bizdede misir,tunus gibi demokrasi talep eden hareketler olacakmi,en son demokrasi siralamasinda yine iki basamak dustuk.sizce misir,tunus turkiye icin bir model olabilirmi?
YanıtlaSilbirde siz amerikada yasiyorsunuz,orda medya gercekden Turkiyenin gerisindemi?
Tahsin Uysal
Tahsin bey,
YanıtlaSilBence Turkiye'de halihazirda ortadogunun cesitli ulkelerinde meydana gelen turden bir degisim olmaz. Hele Misir ve Tunus Turkiye icin hic ama hic ornek teskil edemez. Bu saydiginiz ulkeler demokrasi kulturu acisindan TR'nin belki de 50-60 yil gerisinde. Bu ulkelerde yasamis insanlarla gorusurseniz, fikrimi destekleyen bilgiler alabilirsiniz.
Turkiye demokrasi kulturu yonuyle, evet, batidaki seviyede degil. Ama bunun olusmasi zaman isteyen bir surec. Batida bu is bir anda olmadi. Daha 200 yil oncesine kadar Amerika henuz bir emekleyen bir cocuk, Fransa bir monarsi, Almanya da henuz 100 yil oncesinde bir krallikti. Zaman geliyor demokratik zannettiginiz bir ulkeye bir diktator egemen oluyor.
Bu is daha cok egitim ve vatandaslarin hak ve ozgurlukleri ile ilgili bilincli olmalarina bagli.
TR'deki medya ile Amerika'dakini karsilastiracak bilgide kendimi hissetmedigim icin izin verirseniz bu sorunuzu cevapsiz birakmak istiyorum.
Kisisel gorusumu soyliyeyim: TR cok dinamik ve capcanli bir ulke: Insani kipir kipir ticaret yapmak istiyor, dunyaya acilmak istiyor ve cok girisken. Bu bizim icin cok onemli. Yonetenler golge etmedigi surece inaniyorum onumuzdeki 10 senede TR'de kisi basi milli gelir $25,000 uzeri seviyeye rahat cikar. Kafadan atmiyorum. Yapalim bilesik faiz hesabimizi: ($12,000)(1+0.05)^15 = $25,000. Bu da bizi en buyuk 10 ekonomi arasina almaya yeter. Yeter ki siyaset alanindaki istikrarsizliklar iktisadi alana zarar vermesin. Merak etmeyin ulke zenginlestikce halk daha fazla demokrasi talep edicek ve TR'nin dunya ulkeleri icindeki siralamasi one cikacak.
Umitli olalim...