Bir Kriz ve Turkiye Degerlendirmesi

"Bir insan, bir ev ve bu evin uzerinde bina edildigi arsaya sahip olmadikca tam ve eksiksiz bir adam degildir. Ev sahibi olmak Amerikali olmaktir. Kiralamak ise ondan daha asagida birseydir." Walt Wittmann.

"Kendi evi ve arazisi olan bir insan asla bir kominist olamaz" William Levitt.

"Amerika'da aile degerlerini guclendirmeliyiz, eslerin birlikte yasadigi hane halki sayisini artirmali, ev sahibi olabilmelerini tesvik etmeliyiz." Bill Clinton

"Bu ulkede her zamankinden daha fazla sayida Amerikalinin kapilarini acip 'Evimize hos geldiniz. Mulkiyetimize hosgeldiniz' diyebilecegi bir mulkiyet toplumu olusturmaliyiz." George W. Bush

Yukaridaki sozlerin tamami Amerikan ipotekli konut (mortgage) piyasasinda baslayan, hizla diger ulke ve piyasalara sicrayan ve halen etkisini siddetle yasadigimiz ekonomik krizin cok oncesinde soylendiler elbette. Simdilerde kimin haddine boyle toz pembe tablolar cizmek, Amerikalilara ev sahipligi ruyasi satmak.



2006 yili ikinci ceyreginden baslayarak, ev fiyatlari Amerika genelinde ortalama %33 deger kaybetti. Ev sahiplerinin mortgage odemelerini yapamamalari socucu, sadece 2008yilinda bir milyondan fazla ev haciz edildi. Gecen ay itibariyle bankalardan ev sahiplerine gonderilen iflas, haciz ve acik artirma yontemi ile satis mektuplarinin sayisi tum zamanlarin en yuksek seviyesine cikti. Mortgage piyasalarinda guvenin cokmesi ile banka batislari hala durdurulamiyor. Dun batan Colonial Bank ile birlikte Amerika'da batan banka sayisi 99'a ulasti. Bazilari mayis ayindaki %0.5 lik ev fiyat artisindan umut pompalamaya calissa da ev fiyatlarinin onumuzdeki 3 yil boyunca artmasini beklemek hayal olur. Is sahibi insanlarin ev alabilecegi ve issizlik oraninin %10 lar civarinda seyrettigi dusunulurse ve devam eden hacizlerin piyasaya surekli yeni arz ekledigi goz onunde bulundurulursa, 3 yil kisa bir sure gibi bile gorulebilir.

Boyle bir krizde tek bankasi bile batmadan, ve hatta tum bankalarinin karlilik oranlarini artirarak adeta bir destan yazan Turkiye Bankacilik sektorunu tebrik etmek gerekiyor (Keske krizi firsat bilip krediyi asiri kisarak hem ekonomiye hem de uzun vadede kendilerine zarar vermeseler). Daha da onemlisi bankacilik sistemimizin denetleyici kurumu BDDK'yi, baskani Tevfik Bilgin beyi, canla basla calisan murakiplarimizi, ve her kademedeki tum calisanlarini tebrik ediyoruz. Zamaninda ve bazen surpriz sekilde yaptigi faiz indirimleriyle Merkez Bankamiz da kriz boyunca cok iyi sinav vermis, piyasanin dinamizmini korumasinda oncu rol ustlenmistir.

Hukumetin aldigi vergi indirim tedbirleri her ne kadar gelecekteki talepten calsa da boyle buyuk bir global kriz aninda acil can simidi olarak devreye sokulmus, vergi barisi kanunu ile ulkeye ilave kaynak girisi saglanmistir. Kredi sigorta fonu devreye sokularak kobilere el uzatilmis, onceki krizlerdeki gibi tum kaynaklarin buyuk sanayiciye akitilmasiyla halkin ezilmesi yoluna gidilmemistir. Tekrar tum ekonomi yonetimini yurekten kutluyorum.