Paradoks: Sorunlu ABD ekonomisi, Güçlü Dolar

ABD ekonomisi ve finans piyasalarının içinden geçmekte olduğu dar boğaza rağmen, geçtiğimiz birkaç aydır, Amerikan dolarının zayıflamadan güçlü kalabilmesi hepimizi ve daha birçok analisti şaşırtıyor. ABD'nin cari hesap açığını düşürebilmesi için en azından orta vadede doların değerini aşağıya çekmesi gerekiyor ki ihracat ürünlerinden elde edilecek hasılat yükselsin ve cari açık kapatılabilsin.

Kısa dönemde ise yatırımcılar özellikle dünya ekonomisinin içinden geçmekte olduğu bu zor durumlarda, İngilizce "fly to safety" olarak adlandırılan, güvenli olarak gördükleri finansal mecraları tercih ediyorlar. Dolayısıyla ABD dolarına hala kısa vadede ragbet oluyor ve olacak. Açıklayalım.


Bütün olumsuz ekonomik ve finansal göstergelere rağmen Amerikan doları göreceli olarak diğer Avrupa bölgesi ve Japonya vs diğer yatırımlardan daha güvenilir bir portre çiziyor. Bu cümlemizdeki anahtar kelime "göreceli" olma olgusu. Evet ABD'de işler kötüye gitmesine rağmen dünyanın geri kalan kısmı ondan da kötü olunca ABD doları göreceli olarak değerli olmuş oluyor.

Elbette ABD, para birimi doların değerini düşürmesi gerekicek zaman içinde yukarıda belirttiğim gibi. Bununla birlikte Avrupalılar da aynı sıkıntıyı yaşıyorlar ve onlar da paralarının değerini düşürmeye çalışıyorlar ki uluslararası ticarette daha iyi rekabet edebilsinler ve daha fazla mal ve hizmet ihraç edebilsinler. İşin ilginci benzer kaygıları Japonya Yen için ve Çin de Yuan için düşünüyor. Oyunun böylece oynanma şeklinin garipliği ortada. Bu adeta derslerde yeni finans öğrencisine gösterdiğimiz "Kazananın Lanetlenmesi" (Winner's curse) durumuna benziyor. (Bir ara fırsatım olursa bu konuda da yazabilmeyi isterim.)

Şimdi gerçekliğe dönelim. Elbet ABD, Çin'in parasını bu ortamda devalue etmesine izin vermiyecektir. Böyle bir durumun gerçekleşmesi söz konusu olursa, kendi mallarını korumak gayesine matuf korumacı bir yabancı mal vergisi (retaliate with a protectinist tariff) şeklinde misilleme yapıp karşılığını vereceği muhakkaktır. Bu da zaten Dünya ticaretinin tıkanması olur. Londra'daki G-20 zirvesinde de belirtildiği üzere dünya devletleri kendi kendilerini topuklarından vurmak istemezler.

Laf lafı açıyor, fazla dağıtmadan konumuza geri dönelim. Bütün ülkeler para birimlerinin bu ortamda güçsüz olamsını isteselerde ekonomik "denge" (equilibrium) durumunda hepsi birden zayıf olamaz. Görecelilik esastır. Fiyatlar düzey olarak anlam ifade etmezler. Birbirlerine karşı olan oran itibarı ile bir karşılıkları vardır. Zaten ekonomi master/doktora öğrencileri malların fiyatlarını mutlak olarak değil, "numeraire" malın fiyatı cinsinden göreceli olarak hesaplamasını çok iyi bilirler.

Dolayısıyla başta sorduğumuz soruya geri dönersek, ABD doları göreceli şartlar itibarı ile şu an için güçlüdür. Çünkü inanılmaz oranda dünya piyasalarında güvenilir AAA dereceli varlıklara ihtiyaç ve talep duyuluyor. Tabi bu demek değil ki ABD hazine tahvil ve bonoları hep AAA olarak derecelendirilecek. İleride bu yatırımların da dereceleri düşürülebilir. Ama görünen o ki, zaten Prof. Roubini de bu fikre sahip, "US Tresury bills and bonds" olarak adlandırılan finansal araçlar 1 derece aşağıya çekilmesi durumunda Avrupa hazine kağıtları 2-3 derece birden aşağıya çekilmiş olurlar.

Baştaki soruya dağıtmadan bir kez daha geri dönelim. Evet ABD doları kısa vadede değerli olmaya devam etse de orta vadede değer kaybedeceği muhakkak. Dolayısıyla orta ve uzun vadede dolara yatırım yapmayın. Kısa vadede ise doların güçlü olmaması için bir neden yok.