Banka Kurtarma Operasyonları Rafa Kalksın Mı?

Amerikan Kongresi 3 gün önce oldukça ilginç, genel ekonomik görünüme ilişkin bir açık oturuma ev sahipliği yaptı. Bu toplantı Türkiye'nin biraz da yoğun gündemi arasında gözden kaçtı diye düşünüyorum. Buradan bu toplantı ile ilgili ilginç notlarımı aktarmak istiyorum.

MIT'den iktisatçı profesör Simon Johnson, Columbia Üniversitesi'nden Nobel ödüllü iktisatçı profesör Joseph Stiglitz ve Amerikan Merkez Bankası Federal Reserve'ün Kansas City şubesi başkanı Thomas Hoenig isimli ünlü iktisatçılar, hükümetin sorunlu Amerikan bankalarını kurtarması ile ilgili tartıştılar ve düşüncelerini kamuoyu ve kongre üyeleri ile paylaştılar. Üzerinde ittifak etmişçesine söz alan Prof. Stiglitz ve Prof. Johnson, hukumetin bu ne yaptığını pek de bilmeyen kör-topal korumacı uygulamalardan bir an önce vazgeçmesi gerektiğini açıkça belirttiler.


Zaten global finansal krizin "Dr. Doom" lakaplı ünlü iktisatçısı Roubini de benzer açıklamaları aylardır yapıyordu. En az 2000 Amerikan bankasının batması gerektiğinin ısrarla belirtiyordu. ABD'de toplam 8000 civarında mevduat bankası olduğu düşünüldüğünde bunun 1/4 oranında müthiş bir miktara tekabül ettiği anlaşılır. IMF'nin bu ay yayınlanan en son "Dünya Ekonomik Durum" raporunda da önceki günlerde belirttiğimiz gibi, finans kurumlarının toksik olarak adlandırılan varlıklara bağlı "write-down" kayıpları da, bir yıl öncesinde düşünülenin yaklaşık 4 misli olarak 4 Trilyon dolar düzeyine ulaştığı tahmin ediliyor. 2 yılda bu miktar bir kayıp dünya üretiminin %5'ini aşan bir oran. Zaten revize edilen büyüme oranları da bunu açıkça ortaya koyuyor: 2009 yılı için dünya ekonomik olarak 2. Dünya Savaşı'ndan bu yana ilk kez küçülecek, hem de %1.3 oranında. Gelişmiş ülkelerde bu oran %3.8 olarak tahmin ediliyor.

Obama yönetiminin başı çektiği ve sistemik riske neden olabilecek bankaların denetimci kuruluşlar tarafından hızlı bir süreçte el koysına izin verecek bir tasarı üzerinde ise Amerikan Kongresi çalışmalarını sürdürüyor. Hazine Sekreteri Geithner özellikle bundan sonra büyük çaplı ekonomik ve finansal sorunları erken safhada elimine edebilmek için bunun şart olduğunu vurguluyor.

Öte yandan ise banka denetleme ve düzenleme kuruluşları 19 büyük banka üzerinde yaptıkları ve "stres testi" adı verilen deneylerini sürdürüyorlar. Rutin hale gelmiş bulunan ve uygulanan metodolojisi itibarı ile gizlilik içeren bu öalışmalar ile bankaların iyi düzeyde özkaynaklara sahip oldukları vurgulanmak isteniyor ki bu da finans piyasalarında bu aralar sıkça aranan olumlu sinyaller göndersin. Bilindiği üzere finans piyasaları iyi haberler ile yükselişe geçerken, kötü haberler dolayısıyla hızlıca düşüşe geçebiliyor.

Peki bankalara bundan sonra ne yapılabilir? Bu problemler temizlenir mi? Ekonomist Hoenig'in teklifi Kongre'deki açık oturumda diğer konuşmacıların da onayını aldı. Kısaca:
1. Devlete bağlı denetçi kuğuluşlar geçici bir süreliğine banka olmayan finansal kurumlara el koymalı.
2. Yönetim değiştirilmeli.
3. Hisse sahiplerinin zarar etmelerine izin verilmeli.
4. Toksik varlıklarından temizlenmiş finansal kurum tekrar özel sektöre satılmalı.

Teklif gecikmiş olmakla birlikte oldukça makul görünüyor. Politikacıların bunu onaylayıp kanunlaştırabilecekleri üzerinde ise şüpheler var. Bana oldukça makul gelen bir plan. Vergi veren vatandaşın parasının nereye çarçur edildiğinin belirsiz olduğu bir vaziyette bu şekilde geçici bir süreliğine devletleştirmek makul görünüyor. Bu devletleştirmeden sonraki özelleştirme geçişindeki süreç uzun olur mu? Yanıtın "hayır" olduğunu söyledi Roubini HongKong'daki bir yemekli konuşmada. Zira örneği var. Temmuz 2008'de iflas edip el konulan IndyMac Bankası, devlet isteyince 6 aydan kısa bir süre içinde varlıkları temizlendikten sonra, müşterisi bulununca Aralık 2008'de tekrar özel sektöre satıldı.

Özetin özeti: Bu 3 saygın ekonomist şöyle düşünüyor: "Bırakalım, piyasa kendi kendisini disiplin etsin. Sıkıntılı bankalar kontrollü bir şekilde batmasına izin verelim ve en kısa sürede tamir edip piyasaya çıkartalım."

Bugünkü yazımız biraz teknik oldu. Sizi biraz olsun eğlendireceğini ve keyfinizi kısa bir süreliğine bile yerine getirecek ufak bir video var şimdi de. Keyifle izleyin..