Barack Obama İş Başında

Bu yazı misafir yazar Şerife Genç tarafından kaleme alınmıştır.

Amerika Birleşik Devletleri’nin 44. Başkanı tarihe not düşecek, coşkulu bir yemin töreniyle görevinin başına geçti. Obama’nın seçim kampanyası esnasında vurguladığı ve adeta adıyla özdeşleşen iki temel kavram “umut” ve “değişim”di. Ancak çiceği burnunda başkan yemin töreninde yaptığı konuşmasında her ne kadar “yarınlarda mutlu olmak var” sinyalini verse de bu yarınların çok da yakın olmadığı gerçeğini de vurgulamayı ihmal etmedi. Yapılacak çok sey olduğunun farkında olan yeni hükümet bir an once kolları sıvayıp işe koyuldu. Ekonomiyi canlandırmak adına para politikası araçlarının tükendiğinin anlaşıldığı bir durumda yapılabilecek tek şey mali politikaların kullanılması yoluna gitmekti.

Bu amaçla hazırlanan mali yardım paketi Demokratlarla Cumhuriyetçiler arasında geçen hararetli tartışmalara rağmen Cuma günü Kongre tarafından onaylandı. Cumhuriyetçi kanadın yoğun eleştirilerine maruz kalan paketin bütçe üzerindeki toplam yükü 787.24 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Bu miktarın 288.4 milyar dolarlık kısmı ise vergi indirimlerine, 498.4 milyar dolarlık kısmı hükümet harcamalarına ve transferlere ayrılmış durumda.

Durgunluğa girmiş ve acil müdahaleye ihtiyacı olan bir ekonomide uygulanacak mali politika araçlarının etkili ve verimli olması için kısa vadede üretimi ve milli geliri arttırması gerekmektedir ancak bunun uzun vadede ekonomide enflasyonist bir baskı oluşturulmadan başarılması da çok önemlidir. Bu sebeple kullanılan mali politika araçlarında aranan özellikler, doğru zamanda uygulanması, geçici olması ve doğru hedefe odaklanmasıdır.

Bu üç kriter açısından Obama ve ekibinin yardım paketini ele alırsak, zamanlamanın doğru olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle krizin derinleşmesiyle birlikte bazı eyaletlerde %20’lere kadar çıkan işsizlik oranları ekonomiyi canlandırmak amacıyla hazırlanan bir müdahaleye duyulan ihtiyacın aciliyetini gözler önüne seriyor.

Ekonomiyi canlandırmak amacıyla yapılacak mali müdahalenin geçici(temporary) olması yani kalıcı(permanent) politika degişikliklerini içermemesi de aranan diğer bir özellik. Aksi takdirde kalıcı vergi indirimleri veya hükümet harcamalarında artışlar içeren bir politika bütçe açığını arttırarak, faizler ve yerli paranın değeri üzerinde yukarı yönde bir baskı oluşturabilir. Bu da yatırımları ve ihracatı olumsuz yönde etkileyerek uzun vadede büyüme performansını olumsuz yönde etkiler.

Bu anlamda yardım paketinde yer alan birçok kalemin geçici harcamalara ve transferlere ait olduğunu söylemek mümkün. Yaklaşık 70 milyar dolarlık bireysel yardımın ve eğitim ve sağlık harcamalarına destek olması amacıyla eyaletlere aktarılması düşünülen 140 milyar dolar geçici harcamalar arasında yer almakta. Ayrıca orta ve düşük gelir grubuna yönelik kişi başı yaklaşık $400, aileler için ise $800lık ek gelir sağlayan vergi indirimleri de zamanında alınmış ve geçici bir tedbir olarak göze çarpıyor.

Etkili bir mali yardım paketinin bir diğer özelliği de kaynakları, en çok ihtiyacı olan ve kendisine sunulan ek kaynakları tüketecek olan kesime yönlendirmesidir. Pakette yer alan orta ve düşük gelirli ailelere ek gelir sağlayacak olan toplam 116.2 milyar dolarlık vergi indirimlerinin, 20 milyar dolar civarında olması planlanan gıda yardımlarının, ve özellikle işsiz kesimi hedef alan yaklaşık 60 milyar dolarlık direk yardımların bu özelliğe sahip olduğunu söyleyebiliriz. Kurumlara sağlanan yaklaşık 16 milyar dolarlık vergi indirimlerinin bireysel vergi indirimleri yanında çok sınırlı kalması da bu tip vergi indirimlerinin ekonomiyi canlandırmak adına nispeten daha az etkili olmasından kaynaklanmakta.¹

Caterpillar firmasının planın onaylanması durumunda işten çıkardığı isçilerinin bir kısmını geri çağıracağına dair yaptiği açıklama, mali yardım planının ekonomiyi canlandırma yönünde olumlu bir işaret olsa da, alınan tedbirlerin etkilerini önümüzdeki aylarda hep birlikte göreceğiz.

1. Kurumlara sağlanan vergi indirimlerinin etkinliğine dair bkz. http://www.cbo.gov/ftpdocs/89xx/doc8916/01-15-Econ_Stimulus.pdf